Architektura złożoności

Herbert Simon zwrócił uwagę, że wiele złożonych systemów ma strukturę hierarchiczną i można analizować je przez wzajemne oddziaływanie podukładów. Bliska dekompozycyjność nie oznacza pełnej niezależności części. Relacje wewnętrzne bywają silniejsze lub szybsze od relacji łączących podukłady, dzięki czemu możliwe jest oddzielne rozpoznanie pewnych mechanizmów. W takim ujęciu lokalna stabilność nie musi prowadzić do niezmienności całej struktury. Zmiana na poziomie pośrednim może przenieść się do innych warstw dopiero po przekroczeniu określonych warunków.

W dziedzinach praktycznych ten sposób myślenia pozwala rozróżniać wynik pojedynczej czynności od rezultatu całego procesu. Serwis może odnosić się do wykrycia przyczyny problemu, wykonania czynności technicznej oraz potwierdzenia skutku. Są to odrębne etapy poznawcze. Poprawnie przeprowadzony jeden etap nie jest jeszcze logicznym dowodem poprawności wszystkich następnych, ponieważ między nimi występują warunki zależne od konkretnego przypadku.

David Marr proponował odróżnianie problemu obliczeniowego, sposobu jego rozwiązania i mechanizmu realizacji. Rozróżnienie trzech poziomów wyjaśniania nie jest tożsame z trzema warstwami EVZ. Można jednak zestawiać je analitycznie: w każdym przypadku trzeba oddzielić pytanie o sens operacji od pytania o jej reguły i materialne wykonanie. Taka analogia ma granice. Struktura wyjaśnienia naukowego nie potwierdza automatycznie poprawności dowolnego autorskiego modelu warstwowego.

Naprawa AGD dostarcza prostego przykładu rozróżnienia poziomów. Zgłoszony objaw określa problem, procedura diagnostyczna wskazuje sposób szukania przyczyny, a czynność na konkretnym podzespole jest działaniem fizycznym. Zbieżność tych poziomów może prowadzić do skutecznego rozpoznania, lecz ich pomieszanie tworzy fałszywe skróty wnioskowania. Sam opis objawu nie wskazuje jeszcze jednoznacznie uszkodzonego elementu.

Struktura wielopoziomowa nie musi działać jak jednokierunkowa drabina. Informacja o stanie całości może zmieniać sposób interpretacji sygnałów lokalnych, a zdarzenie lokalne może ujawnić ograniczenie modelu globalnego. W praktyce analitycznej oznacza to konieczność powracania do wcześniejszych hipotez. Nie jest to brak konsekwencji, lecz warunek poprawnego rozumowania wtedy, gdy nowe dane modyfikują obraz sytuacji.

Autorski termin „intergraf” można rozumieć jako metaforę relacji między częściami, nie jako nazwę uznanej jednostki technicznej. Takie rozumienie pozwala zachować język EVZ bez przypisywania terminowi niezależnego statusu naukowego. Każdy praktyczny model wymaga dodatkowo określenia, czym są jego węzły, jakie relacje dopuszcza i po czym rozpoznaje się zmianę ich stanu.