Objaw to nie przyczyna
Sygnał jest obserwowalnym zdarzeniem lub zmianą. Sam w sobie nie stanowi kompletnej teorii przyczyny. Aby przejść od objawu do rozpoznania, trzeba ustalić, które mechanizmy mogłyby wywołać podobny efekt. W praktyce analitycznej przydatna jest lista rozłącznych, możliwych do sprawdzenia hipotez, lecz jej wiarygodność zależy od kompletności dostępnej wiedzy. Nie należy uznawać, że każda zaobserwowana cecha ma jedną i tylko jedną możliwą przyczynę.
Przy awariach piekarników brak oczekiwanego efektu nagrzewania może być punktem wyjścia do sprawdzenia kilku różnych elementów i warunków pracy. Bez ustalenia konkretnego urządzenia i rzeczywistych pomiarów nie sposób wskazać poprawnej przyczyny. Ta sytuacja ilustruje ogólną różnicę między sygnałem wejściowym a interpretacją, która powstaje dopiero po uwzględnieniu dodatkowych przesłanek.
Sekwencja a pojedyncza obserwacja
Dwa identyczne sygnały mogą wywołać odmienne wnioski, jeśli pojawiają się w różnych sekwencjach zdarzeń. Informacja o kolejności, czasie trwania oraz warunkach pojawienia się sygnału może być równie istotna jak jego bezpośrednia treść. Wnioskowanie oparte na sekwencji nie powinno jednak automatycznie zamieniać następstwa czasowego w związek przyczynowy. Zdarzenie wcześniejsze nie musi powodować każdego zdarzenia późniejszego.
Zachowanie kontekstu chronologicznego pomaga również odróżniać zmianę rzeczywistego stanu od zmiany języka opisu. Jeżeli obserwacja została zapisana inną terminologią, nie oznacza to jeszcze, że przedmiot obserwacji uległ przekształceniu. Dla poprawnego porównania potrzebne są spójne definicje sygnałów oraz informacje o sposobie ich pozyskania.
Interpretacja przy ograniczonych danych
W modelu interpretacyjnym można uznać kilka hipotez za zgodne z obserwacją, a następnie stopniowo ograniczać ich zbiór. Ta procedura nie wymaga twierdzenia, że każda hipoteza jest równie prawdopodobna. Stopnie niepewności można porównywać ilościowo dopiero wtedy, gdy istnieją uzasadnione dane i reguły oceny. W przeciwnym razie uczciwsze jest jakościowe wskazanie, co udało się potwierdzić, a co pozostaje nierozstrzygnięte.
W autorskiej terminologii EVZ zjawisko przechodzenia między interpretacjami można nazwać dryfem lub modulacją. Użyteczność takiego opisu rośnie, gdy wiadomo, jaka informacja uruchomiła zmianę. Bez wskazania zdarzenia rozstrzygającego słownictwo pozostaje metaforą ruchu, nie udokumentowaną analizą zachowania systemu.
Źródła
Claude E. Shannon, „A Mathematical Theory of Communication”, The Bell System Technical Journal, 27(3), 1948, s. 379–423.
Amos Tversky, Daniel Kahneman, „Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases”, Science, 185(4157), 1974, s. 1124–1131.