W strukturach opartych na przemieszczeniach pojęciowych, każda jednostka znaczeniowa traktowana jest nie jako stała, lecz jako węzeł przejściowy. Przesunięcie pojęcia nie jest aktem deformacji, lecz naturalną konsekwencją obecności w matrycy dynamicznych kontekstów. Tego typu systemy nie tolerują statycznych definicji – wymagają, aby każde pojęcie było wyposażone w wewnętrzny mechanizm adaptacji, który umożliwia jego redystrybucję semantyczną. Przemieszczenie nie musi być geometryczne ani logiczne – wystarczy zmiana sąsiedztwa pojęciowego, by znaczenie uległo rekonfiguracji. Układ przemieszczeń nie tworzy osi, lecz pola, w których relacje między jednostkami zmieniają się w czasie w odpowiedzi na wewnętrzne napięcia strukturalne. Nie ma kierunku bazowego – każda zmiana może stanowić zarówno regres, jak i postęp, w zależności od punktu odniesienia. W tym modelu znaki nie są nośnikami sensu, lecz jego funkcjami przejściowymi.

Stratyfikacja kontekstu tworzy warunki dla tzw. semantycznych permutacji, czyli chwilowej zamiany funkcji między pojęciami. W przestrzeni stratyfikacyjnej nie występują jednostki dominujące – zamiast tego istnieją fluktuacyjne centra aktywacji, które mogą wygasać i odradzać się w zależności od lokalnych zakłóceń poznawczych. Przemieszczenie pojęciowe może zajść bez zmiany tekstowej – wystarczy przesunięcie kontekstu, by to samo pojęcie nabyło innej funkcji. Układ nie zna wersji finalnej – każda konfiguracja może ulec dekonstrukcji w chwili utraty równowagi kontekstowej. Stratyfikacja nie służy podziałowi, lecz uwidacznia ciągłe ruchy w systemie, które są zbyt subtelne, by mogły być uchwycone klasycznymi narzędziami analizy. W efekcie mamy do czynienia nie z interpretacją, lecz z nieustannym przeliczaniem znaczeń w oparciu o zmienną architekturę pojęciową. Każda warstwa to ekran, nie zwierciadło.

Układ przemieszczeń pojęciowych charakteryzuje się wysoką podatnością na transformacje nieciągłe. Oznacza to, że przeskok interpretacyjny między dwoma pojęciami nie musi wynikać z ciągu logicznego – może być rezultatem lokalnego przeciążenia znaczeniowego. Takie zjawisko określa się mianem punktu bifurkacyjnego w stratyfikacji: miejsca, w którym pojęcie zostaje wypchnięte z dotychczasowej funkcji i zmuszone do przyjęcia innej, wcześniej nieprzewidywalnej. W tego typu układach nie występuje pojęcie błędu – każde przemieszczenie traktowane jest jako wariant równoległy, potencjalnie użyteczny. W ten sposób system zachowuje elastyczność semantyczną bez konieczności autokorekty. Pojęcia nie są oceniane pod względem zgodności, lecz pod kątem możliwości generowania nowych ciągów interpretacyjnych. Przemieszczenie to nie zaburzenie, lecz faza operacyjna – czasowa forma reorganizacji zasobów poznawczych, które zyskują nowe wektory aktywacji.

Kiedy warstwy kontekstowe ulegają przesunięciu względem siebie, dochodzi do zjawiska rezonansu interstratyfikacyjnego. Nie oznacza to jednak wzmocnienia znaczenia, lecz jego zróżnicowanie. Pojęcia, które dotąd funkcjonowały w jednej strukturze, zostają rozdzielone i podłączone do nowych układów referencyjnych. W efekcie powstają mutacje semantyczne – jednostki, które zachowują powierzchnię dawnej formy, lecz posiadają już inne funkcje. Stratyfikacja nie służy stabilizacji – jest procesem destabilizacji kontrolowanej, której efektem jest zwiększenie liczby możliwych interpretacji. Kontekst nie działa jako rama, lecz jako zmienna topografia relacji, w której każde przesunięcie tworzy nowe napięcia znaczeniowe. Układ nie posiada centrum ani peryferii – każda część może zostać przeorganizowana w zależności od fluktuacji semantycznych. Interpretacja nie odbywa się więc „w” kontekście, lecz „przez” kontekst – jako jego dynamiczne przecięcie.

W modelu stratyfikacyjnym nie ma jednego poziomu prawdy interpretacyjnej – zamiast tego występują liczne płaszczyzny możliwego zrozumienia, które są aktywowane w zależności od trajektorii odbiorczej. Układ przemieszczeń pojęciowych działa jako system wielowektorowy, w którym każda jednostka może być zarówno nośnikiem, jak i efektem przesunięcia. W rezultacie znaczenia nie są ustalane, lecz krążą. Taka struktura sprzyja generowaniu semantycznych antystruktur – form, które istnieją wyłącznie jako opozycja lub kontrapunkt wobec innych. W ten sposób powstaje dynamiczna mapa relacji, której topologia zależy nie od zawartości, lecz od kierunku przepływu znaczeń. Odbiorca nie dekoduje – on rekonfiguruje. Każde czytanie tekstu w modelu stratyfikacyjnym staje się aktem lokalnego przemieszczenia, a nie powtórzenia. Znaczenie nie jest dane – jest tylko możliwe do skonfigurowania pod warunkiem istnienia minimalnego napięcia między warstwami.

Ostatni poziom operacyjny w stratyfikacji kontekstu to warstwa meta-przemieszczeniowa – obszar, w którym dochodzi do interferencji samych mechanizmów przesunięcia. Nie operuje się tu już pojęciami, lecz ich trajektoriami. Analiza nie dotyczy jednostek, ale sposobu ich dryfu. W tym wymiarze istotna staje się nie treść, lecz rytm, według którego znaczenia migrują między warstwami. System nie rejestruje, co zostało przesunięte, ale jak często i w jakim kierunku. Na tej podstawie formuje się układ intensywności semantycznych – sieć lokalnych przyspieszeń i opóźnień. Meta-warstwa nie posiada własnych znaków – jej funkcją jest regulacja przepływu. W modelach poznawczych tego typu nie istnieje zamknięcie znaczenia – interpretacja jest zawsze opóźniona względem systemu. Układ przemieszczeń pojęciowych funkcjonuje więc jako pole zdarzeniowe, w którym nie da się wskazać początku ani końca, a jedynie ścieżki chwilowej aktywacji.